พื้นที่สีเขียวในเมือง

ภาพโดย ปกาสิต 2561

พื้นที่สีเขียว (Green space)

เป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่สาธารณะ (Open space) ที่ประชาชนทุกคนมีสิทธิ์เข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้ เป้าหมายของพื้นที่สีเขียวนั้น นอกจากจะใช้เป็นพื้นที่เพื่อการพักผ่อนหย่อนใจของประชาชนแล้ว ยังมีไว้เพื่อส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมให้มีความเหมาะสมและปลอดภัยต่อสุขภาพของประชาชน ส่งเสริมให้เกิดการรวมกลุ่ม มีสำนึกรักในพื้นที่ส่วนรวม เพื่อใช้ประโยชน์ร่วมกันและรักษาไว้ให้สืบต่อไปยังรุ่นลูกรุ่นหลานได้

การศึกษาจากประวัติศาสตร์ของประเทศไทย พบว่าความเป็นมาของชุมชนในอดีตล้วนสะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่สีเขียวและชุมชน เช่น ในสมัยสุโขทัยวิถีชีวิตดั้งเดิมที่ผูกพันกับศาสนาและธรรมชาติ พื้นที่สีเขียวส่วนใหญ่จึงเป็นเรือกสวนไร่นา สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้นเป็นช่วงฟื้นฟูบ้านเมือง พื้นที่สีเขียวในเมืองส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปแบบของสวนในพระราชวัง รวมถึงเริ่มมีประเพณีวัฒนธรรมที่เปิดโอกาสให้ประชาชนมารวมกันเป็นจำนวนมาก จึงมีท้องสนามหลวงที่จัดพื้นที่สีเขียวที่สำคัญ และสมัยรัชกาลที่ 6 มีการจัดสร้างพื้นที่สาธารณะเพื่อจัดงานแสดงสินค้า และเป็นที่พักผ่อนหย่อนใจของประชาชนโดยทั่วไป เรียกว่า “สวนลุมพินี” ซึ่งนับได้ว่าเป็นสวนสาธารณะแห่งแรกของประเทศไทย เป็นต้น จึงถือได้ว่าพื้นที่สีเขียวในเมืองนั้นมีความสำคัญมาตั้งแต่โบราณกาล เพื่อใช้เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจและใช้ประโยชน์ร่วมกันของชุมชนนั้นๆ ตลอดจนพื้นที่ใกล้เคียง อีกทั้งสีเขียวยังเป็นสีที่ให้ความรู้สึกผ่อนคลาย ทำให้รู้สึกคุ้นเคย อบอุ่น และปลอดภัย การพัฒนาชุมชนเมืองจึงควรตอบสนองความต้องการของมนุษย์ในทุกด้าน และพื้นที่สีเขียวในชุมชนเมือง คือ หนึ่งในองค์ประกอบของการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน

พื้นที่สีเขียว คือ พื้นที่ใด ๆ ก็ตามที่มีพืชพรรณขึ้นปกคลุม ทั้งในเขตเมืองและนอกเมือง ที่ประชาชนสามารถเข้าไปใช้ประโยชน์ได้ ส่วนพื้นที่สีเขียวในเขตเมืองนั้น เป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่สีเขียว โดยพื้นที่สีเขียวในเขตเมืองจะอยู่ในเขตเมือง เทศบาล ซึ่งมีพรรณไม้เป็นองค์ประกอบหลัก มีการจัดการตามหลักวนวัฒนวิทยาและภูมิสถาปัตย์ เพื่อให้เกิดประโยชน์แก่ประชาชนทั้งทางตรงและทางอ้อม ทั้งในด้านการพักผ่อนหย่อนใจ และ/หรือปรับปรุงคุณภาพสิ่งแวดล้อมของชุมชนเมือง พื้นที่สีเขียวอาจมีได้หลากหลายรูปแบบ ได้แก่ พื้นที่ธรรมชาติ พื้นที่สีเขียวเพื่อบริการ พื้นที่สีเขียวเพื่อสิ่งแวดล้อม พื้นที่สีเขียวริมเส้นทางสัญจร และพื้นที่สีเขียวเพื่อเศรษฐกิจชุมชน

การจำแนกประเภทและกำหนดเกณฑ์มาตรฐานของพื้นที่สีเขียวนั้น ทำได้หลายแบบตามวัตถุประสงค์ของการใช้พื้นที่นั้น ๆ เช่น พื้นที่สีเขียวเพื่อบริการ คือ พื้นที่สีเขียวที่ประชาชนสามารถเข้าไปใช้บริการเพื่อคุณภาพชีวิตของชุมชน ทั้งการพักผ่อนหย่อนใจ ออกกำลังกาย และเสริมสร้างทัศนียภาพที่สวยงามให้กับเมือง ในชุมชนขนาดใหญ่จะต้องมีพื้นที่สีเขียวเพื่อบริการ อย่างน้อย 4 ตารางเมตรต่อคน หรือ 2.5 ไร่ต่อประชากร 1,000 คน หรือ พื้นที่สีเขียวยั่งยืน ซึ่งหมายถึง พื้นที่สีเขียวที่มีไม้ใหญ่ขนาดวัดโดยรอบไม่ต่ำกว่า 20 เซนติเมตร เป็นองค์ประกอบหลัก จำนวนของต้นไม้ไม่น้อยกว่า 16 ต้นต่อไร่ ซึ่งจะทำให้ความเป็นสีเขียวของพื้นที่นั้นอยู่ได้ยาวนาน เป็นพื้นที่เป้าหมายของการพัฒนาพื้นที่สีเขียวในเมืองอย่างยั่งยืน ในชุมชนขนาดใหญ่จะต้องมีพื้นที่สีเขียวยั่งยืนอย่างน้อย 12 ตารางเมตรต่อคน หรือ 7.5 ไร่ต่อประชากร 1,000 คน เป็นต้น

อย่างไรก็ตามการจัดสร้างพื้นที่สีเขียวในเมืองเป็นกระบวนการที่ใช้การมีส่วนร่วมของภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้มั่นใจว่าพื้นที่ดังกล่าวนั้นจะสามารถตอบสนองความต้องการของประชาชนผู้ใช้ประโยชน์ได้อย่างสมบูรณ์โดยจะต้องมีการออกแบบและวางแผนร่วมกับชุมชนผู้ที่จะเข้ามาใช้ประโยชน์ และเนื่องจากการสร้างพื้นที่สีเขียวจัดเป็นการลงทุนระยะยาว จึงควรจะต้องถูกควบรวมอยู่ในแผนการบริหารจัดหารบ้านเมืองของส่วนท้องถิ่นด้วย เพื่อให้เกิดการสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง รวมไปถึงการทำความเข้าใจกับชุมชนให้เห็นถึงประโยชน์ที่จะได้รับที่นอกเหนือจากเป้าหมายทางด้านนิเวศและสิ่งแวดล้อม นั่นคือ ประโยชน์ทางด้านสังคมและสุขภาพ เพื่อเพิ่มคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชนด้วย

 

อ้างอิง

สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. 2561. พื้นที่สีเขียว. สืบค้นจาก: http:// www.onep.go.th/ eurban/plant/green_area_history.php

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี. 2557. มาตรฐานพื้นที่สีเขียวในเมืองและชนิดพรรณไม้ที่เหมาะสมกับพื้นที่สีเขียว. สืบค้นจาก: http://www.onep.go.th/eurban/plant/downloads/green.pdf

สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. 2550. แผนปฏิบัติการเชิงนโยบายด้านการจัดการ  พื้นที่สีเขียวชุมชนเมืองอย่างยั่งยืน สืบค้นจาก: http://www.onep.go.th/wp-content/uploads/ file2007-green-area.pdf

What is open space/green space. 2017. สืบค้นจาก: https://www3.epa.gov/region1/eco/uep/ openspace.html

WHO  2017. Urban green space interventions and health. สืบค้นจาก: http://www.euro.who.int/ __data/assets/pdf_file/0010/337690/FULL-REPORT-for-LLP.pdf?ua=1

You are donating to : Greennature Foundation

How much would you like to donate?
$10 $20 $30
Would you like to make regular donations? I would like to make donation(s)
How many times would you like this to recur? (including this payment) *
Name *
Last Name *
Email *
Phone
Address
Additional Note
paypalstripe
Loading...